Głos rodziców
Choć wielu ludzi dobrze rozumie, czym jest uszkodzenie mózgu, które następuje po urodzeniu dziecka, to dzieci mające prenatalne uszkodzenia są zagadką. Nie wszyscy wiedzą, że część tych uszkodzeń spowodowanych jest piciem alkoholu przez matkę w czasie ciąży.
Oto, w jaki sposób rodzice — bardzo często zastępczy i adopcyjni — opisują zachowania dzieci, które były narażone na działanie alkoholu w życiu prenatalnym:
- „Moje dziecko nie potrafi się uczyć tak, jak inne dzieci. Nie uczy się na podstawie doświadczeń. Kara lub argumentacja nie mają na nią wpływu. Wciąż powtarza te same głupie rzeczy.”
- „Mój dorastający syn ciągle powtarza te same błędy. Nie mogę tego zrozumieć. Nawet gdy jego zachowanie sprawia, że dzieci go odrzucają, on tego nie rozumie.”
- „Wychowywaliśmy Piotra tak, jak inne nasze dzieci, lecz on zupełnie inaczej reagował. Wszystkie metody wychowawcze, które były skuteczne wobec innych dzieci, nie miały żadnego wpływu na Piotra. Potem dowiedzieliśmy się o syndromie FAS i nareszcie zrozumieliśmy, na czym polega problem.”
Pierwsze badania
O syndromie FAS i innych zaburzeniach u potomstwa matek spożywających alkohol w okresie ciąży wiadomo na świecie od dawna. FAS został opisany w USA przez Jonesa i Smitha w 1973 roku.
W 1968 roku w Nantes (Francja) rezultaty pierwszych badań nad FAS opublikował Lemoine. Prowadził on swoje badania przez blisko 30 lat. Wyniki były szokujące — spośród 50 pacjentów z pełnoobjawowym FAS, 5 zmarło w dzieciństwie z powodu zaburzeń serca i oddychania. Lemoine doszedł do wniosku, że problemy umysłowe najbardziej nasilały się u pacjentów w wieku dorosłym.
Co to jest FAS?
Alkoholowy Zespół Płodowy (Fetal Alcohol Syndrome — FAS) i inne zaburzenia poalkoholowe zaliczane są do grupy fizycznych i umysłowych zaburzeń wrodzonych spowodowanych piciem alkoholu przez kobietę w ciąży.
Pełnoobjawowy FAS spełnia 4 kryteria diagnostyczne:
- Opóźniony wzrost zarówno przed, jak i po urodzeniu
- Uszkodzenie mózgu — zaburzenia neurologiczne, opóźniony rozwój, trudności w uczeniu się
- Charakterystyczne rysy twarzy: małe oczodoły, krótki nos, płaska twarzoczaszka, wąska górna warga, brak rynienki podnosowej
- Potwierdzone wywiadem spożywanie alkoholu przez matkę w czasie ciąży
Alkohol jest teratogenem, który z łatwością przenika przez łożysko. Mózg dzieci narażonych na działanie alkoholu w życiu płodowym ma trudności z:
- gromadzeniem i wiązaniem informacji
- pamięcią krótką — tą, która pozwala funkcjonować w codziennym życiu
- rozumieniem konsekwencji własnych działań
- funkcjonowaniem społecznym
Czego NIE robić wychowując dziecko z FAS
Tradycyjne metody wychowawcze oparte na nagrodach i karach są nieskuteczne u dzieci z FAS. Uszkodzenie mózgu sprawia, że dziecko nie jest w stanie połączyć przyczyny ze skutkiem w taki sposób jak zdrowe dziecko. Dziecko z FAS nie jest złośliwe — ono neurologicznie nie może postępować inaczej.
Kluczem jest zrozumienie, że potrzeba zewnętrznej struktury i przewidywalności zamiast kar, a powtarzalności i cierpliwości zamiast jednorazowych interwencji.